El alfabeto griego
Transcripción y transliteración
 [1]

Ir página inicio

 

La enorme cantidad de derivados griegos que ha pasado a nuestra lengua a través del latín ha dado lugar al establecimiento casi riguroso de una serie de normas de transliteración, prácticamente universal, de los términos griegos, no ya antiguos, sino incluso de factura mucho más reciente. Por ello, admitida la intermediación del latín, ofrecemos el alfabeto griego, la transliteración de los sonidos al latín y al castellano y un ejemplo. A esta tabla habría que hacerle algunas observaciones cuando las vocales o las consonantes entran en composición.
 

ALFABETO GRIEGO

TRANSCRIPCIÓN

VOCABLO Y TRANSLITERACIÓN
signos nombre latina castellana griego

latino

castellano
α Α álpha a a ἀρτερία arteria arteria
β Β bêta

b

b

βάσις

basis

base
γ Γ gámma

g

g γράμματ- grammat- gramát-ica
δ Δ délta d d δερματ- dermat- dermat-itis
ε Ε epsilón

ě (breve)

e ἔντομον entomo- entomo-logía
ζ Ζ dsêta z

z

Ζεύς Zeus Zeus
η Η êta

ē (larga)

e ἤλεκτρον electron electrón
θ Θ zêta th t θεραπεία therapeia terapia
ι Ι iôta i
i

i / y
j

ἵππος
ἱερός
hipp-icus
hiero-
híp-ico
jero-glífico
κ Κ

káppa

c

c

καρπός
κύτος
carpos
cytos
carpo
citología
λ Λ lámbda

l

l

λίτρα litra litro
μ Μ

m

m

μάγμα

magma

magma
ν Ν

n

n

νεῦρον

neuron

neuron-a
ξ Ξ

x

x
j

ξηρός xeros xero-fagia
jero-fagia

ο Ο

omicrón

ŏ (breve)

o

ὄμβρος

ombros

ombró-metro

π Π

p

p

πάθος pathos pato-logía
ρ Ρ rhô

r

r

ῥυθμός rhythmos ritmo

σ- / -σ- / -ς  Σ

sîgma

s-
-s- / -s

es-
-s

σφαῖρα
συμβίωσις
sphaera
symbiosis
esfera
simbiosis
τ Τ taû

t

t

τέτανος

tetanos

tétanos
υ Υ ypsilón

y

i

βαρύς

barys

bario
φ Φ

phî

ph

f

φιλοσόφια

philosophia

filosofía
χ Χ

chî

ch

c + a, o
qu +e, i, y

χορδή
χελώνιον
chorda
chelonium
cuerda
quelonio
ψ Ψ psî

ps

ps
( s- )

ψυχή
ψευδώνυμος
psyche
pseudonymos
psique
seudónimo
ω Ω

oméga

ō ( larga )

o

ὠκεανός oceanus océano

 

         Veamos los cambios algo más sistemáticamente, haciendo constar que no son pocas las excepciones que se pueden presentar a las normas de transcripción antes descritas:

        Vocales simples.

  • α > a > a         ἀνά- >“ana-bolismo”; pero μαχανά > makhina > “máquina”, por influencia del vocalismo latino

  • ε > e > e           ἄγγελος > “ángel”

  • η > e > e          κατηγορία > “categoría”; pero ἀμυγδάλη > “amígdala

  • ι > i > i            ἅγιος > “hagio-grafía”; pero, como semiconsonante, ον > “yodo”; sin embargo, por influencia árabe,   ἰάσμινος > “jazmín”

  • ο > o > o         λίγος > “olig-arquía”; pero, por influencia de la fonética latina, “ŏ”  tónica diptonga en “ue”: χορδή > khorda > “cuerda”, pero “cordel”

  • υ > y > i         τπος > typus > “tipo”; pero γλυκύς > glyc- > “gluc-emia”´y "glic-emia"; a veces, como semiconsonante, άκινθος > yakinthos > “jacinto”, “Jacinto”

  • ω > o > o       σμός > “ósmo-sis”

 

COMBINACIONES VOCÁLICAS Y CONSONÁNTICAS
griego

latino

castellano ejemplo griego transliteración al latín castellano
αι ae
ai
e
ay
αἰσθητικός
Αἴαντος
aesthetikos
Aiantis
estético
Ayante
ει i i εἴκοσι ikosi- icosa-edro

οι

oe > e e οἴστρος oestros estró-geno
oe > o e ζῷον zoo- zoomorfo
αυ au au
av
αὐτός
Ἀγαύη
autos
Agaue
autóctono
Ágave

eu

eu eu
ev
εύθανασία
εὐἀριστος
euthanasia
Euaristos
eutanasia
Evaristo

ου

u u οὖρον uron ure-tra
γγ ng ng γάγγλιον ganglion ganglio
γχ + α, ο
γχ + ε, ι, υ
nkh
nkh
nc
nqu
ἔλεγχος
βράγχια
elenkhos
brankhia
elenco
branquia
γκ nc
ng
nc
ng
ἐγκώμιον
ἄγκυλος
enkomium
angylos
encomio
ángulo

 

h- h- ἧπατος hepat- hepático

᾿

- - ὀλίγος oligos

oligo-ceno

 

Diptongos

  • αι > ae > e              αἰθῆρ > aether > “éter”; a veces, i consonantiza: Αἴας > Aias > “Ayas

  • ει > i > i                     Νεῖλος > Nilus  > “Nilo”

  • οι > oe > e          οἰκονομία > oekonomia  > “economía”

  • αυ > au > au            γλαυκός > glaukο- > “glauco-ma”

  • ου > u > u                ἀκουστικός > akustikus > “acústico”

  • ευ > eu > eu /ev    εὑρίσκω > heur- > “heurística”; εὐαγγέλιον > euangelium > “evangelio”

  • > oe > e / o          κωμδία > komoedia > “comedia”; μελδία > melodia > “melodía”

Consonantes

            Generalmente, las consonantes se transcriben al latín y al castellano con el sonido por el que comienza su nombre; pero las consonantes dobles y los grupos consonánticos ofrecen algunas excepciones a esta regla:

  • γ + γ, κ, χ, ξ   tiene un sonido nasal, que se transcribe al latín n y al castellano “n”: γγελος > angelus > “ángel”

  • ζ > z > z / c       ζὠνη > zona > “zona”; ζῆλος > zelus > “celo”

  • κ > c > c          μουσικ > musika > “música”; a veces, c sonoriza en g ya en latín o, luego, en castellano: ἀγκύλος > angulus > “ángulo”; ἐκκλησία > ecclesia > “iglesia” / “eclesiástico”

  • ξ > x > x / j     ἀξίωμα > axioma > “axioma”; δόξα > paradoxa > “paradoja”

  • χ > ch > c / qu  χόρος > khorus > “coro”; χελώνη > khelon- > “quelonio”

  • ψ > ps / bs > ps / bs / s  ψυχή > psykh- >psicología”; ψίς > absis > “ábside”; están permitidos dobletes ( como en ψεύδω > “pseudónimo” y “seudónimo” )

  • Las consonantes geminadas ( λλ, μμ, ππ ) suelen simplificarse en castellano en una sola: λλος > “alo-morfo”; γραμματική > grammatika > “gramática”, κκλησία > “iglesia”, pero “eclesi-astico”

 El espíritu áspero y espíritu suave

            Este signo gráfico del espíritu áspero ( ), que se utiliza para marcar la aspiración que tienen algunas palabras comenzadas por vocal, signo que se coloca sobre ésta, se transcribe al latín como h, dando a entender que había que aspirar la nueva palabra latina ( la pronunciación aspirada de la /h/  fue, sin embargo, casi anecdótica en latín ). En castellano se mantiene también como h. Así, στορίη > historia > “historia”. Algunas palabras, no obstante, la pueden perder ( δός > “odografía” / “hodografía”; los compuestos en ἕν "uno", como “endecasílabo” ). En composición, el espíritu áspero del postcomponente, o no se anota ( tampoco, por tanto, en latín ni en castellano: λος "solo" en “cat-ólico” ), o provoca la aspiración de la consonante precedente ( de ἐπί-μέρα > “efímero” ). Según esto, en español el segundo elemento de compuesto no debería llevar h. No obstante, algunos compuestos de preverbio griego como περί o ἀντἰ o del latino prae no la pierden (“perihelio”, “antihidrópico”, “prehistórico” ).

            Por su parte, el espíritu suave ( ᾿ ) sólo informa de la no aspiración de las palabras griegas comenzadas por vocal; ni en latín ni en castellano dejan huella alguna ( νθρωπος > anthropo- > “antropo-logía” ).

 

( extraído de Clemente, M., López, T., Torres, G., Léxico grecolatino de la biología y la geología en la ESO y el Bachillerato, CEFIRE Elx, Elche, 1998 )


NOTAS:

[1] En la transcripción del griego al latín seguimos a Fernández Galiano ( M. F. Galiano, La transcripción castellana de los nombres propios griegos, S.E.E.C. Madrid, 1969 ).


 

©  2007  Gregorio José Torres Quesada